Orta Çağ İslâm dünyasında geliştirilen Usturlap (Astrolabe), modern akıllı telefonların ve navigasyon cihazlarının analog atası niteliğindedir. Pirinç veya bronz bir levha üzerine iki boyutlu olarak izdüşürülen (stereografik projeksiyon) gök küre; zamanı, enlem ve boylamı, kıble açısını ve gezegen konumlarını anında hesaplayan taşınabilir bir matematik bilgisayarı vazifesi görüyordu.
1. Meryem el-İcliyye: Halep Sarayı'nın Kadın Astronomi Mühendisi
10. yüzyılda Halep'te Seyfüddevle el-Hamdânî sarayında çalışan Müslüman kadın bilim insanı Meryem el-İcliyye (el-Usturlâbiyye), devrinin en hassas ve estetik usturlaplarını imal eden dâhi bir mucitti. Gökyüzündeki sabit yıldızların koordinatlarını mikrometrik hassasiyetle levhalara işlemiştir.
2. Bir Usturlapla Neler Yapılabilirdi?
Usturlap yalnızca bir saat değildi; 40'tan fazla farklı bilimsel ve pratik fonksiyonu tek başına yerine getirirdi:
- Güneş veya bir yıldızın ufuk yüksekliğine bakarak yerel saati dakikası dakikasına hesaplamak.
- Kuyu, kule veya dağların yüksekliğini trigonometrik oranlarla uzaktan ölçmek.
- Hangi şehirde olunursa olunsun kıble yönünü (kıble kadrânı) tespit etmek.
- Güneşin burçlar kuşağındaki (zodyak) yıllık hareketini ve mevsim dönümlerini takip etmek.
Sonuç: Sanat ile Fiziğin Evliliği
Müslüman sanatkârlar usturlabı yalnızca riyâzî bir alet değil; arkasındaki zarif hatlar, rûmî süslemeler ve kûfî yazılarla taşınabilir bir sanat eserine dönüştürmüşlerdir.
Sosyal Medya Kartı Oluşturucu 1000x1000 PNG