Temel İslam İlmihali

⚖️ Farz-ı Ayn

Her Müslümanın bilmesi ve hayatına tatbik etmesi gereken 32 temel farzın (İman, İslam, Namaz, Abdest, Gusül ve Teyemmüm) tam dökümü.

Geleneksel İslam tedrisatında ve ilmihallerde «32 Farz», bir Müslümanın günlük ibadet ve inanç hayatını sıhhatli şekilde yürütebilmesi için derlenmiş temel ilmihal özetidir:

1. İMANIN ŞARTLARI (6 Farz):
• Allah’a inanmak
• Meleklerine inanmak
• Kitaplarına inanmak
• Peygamberlerine inanmak
• Âhiret gününe inanmak
• Kadere, hayır ve şerrin Allah’tan olduğuna inanmak.

2. İSLAM’IN ŞARTLARI (5 Farz):
• Kelime-i Şehâdet getirmek («Eşhedü enlâ ilâhe illallâh ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh»)
• Namaz kılmak (Günde 5 vakit)
• Oruç tutmak (Ramazan ayında)
• Zekât vermek (Nisap miktarı mala sahip olanlar için)
• Hacca gitmek (Gücü yetenler için ömründe bir kez).

3. ABDESTİN FARZLARI (4 Farz - Mâide, 6):
• Yüzü bir kere yıkamak (Alın saç bitiminden çene altına, iki kulak memesine kadar)
• Kolları dirseklerle beraber bir kere yıkamak
• Başın en az dörtte birini ıslak elle meshetmek
• Ayakları topuklarla beraber bir kere yıkamak.

4. GUSLÜN FARZLARI (3 Farz):
• Ağıza dolu dolu su alıp boğaza kadar çalkalamak (Mazmaza)
• Burna genze kadar su çekip temizlemek (İstinşak)
• Bütün vücudu iğne ucu kadar kuru yer kalmayacak şekilde yıkamak.

5. TEYEMMÜMÜN FARZLARI (2 Farz):
• Niyet etmek
• Elleri temiz toprağa vurup yüzü meshetmek, tekrar vurup kolları dirseklerle meshetmek.

6. NAMAZIN FARZLARI (12 Farz):
A) Dışındaki Farzlar (Şartları - 6 Farz):
• Hadesten Tahâret (Abdestsizlik veya cünüplükten temizlenmek)
• Necasetten Tahâret (Beden, elbise ve namaz kılınacak yerin necasetten temiz olması)
• Setr-i Avret (Avret yerlerini örtmek)
• İstikbâl-i Kıble (Kâbe yönüne dönmek)
• Vakit (Kılınacak namazın vaktinin girmesi)
• Niyet (Kılınacak namaza kalben ve lisanen niyet etmek).

B) İçindeki Farzlar (Rükünleri - 6 Farz):
• İftitah Tekbiri (Namaza «Allahu Ekber» diyerek başlamak)
• Kıyam (Ayakta durmak)
• Kıraat (Kur’an’dan en az üç kısa ayet veya bir uzun ayet okumak)
• Rükû (Elleri dizlere koyup eğilmek)
• Sücûd / Secde (Alnı, burnu, el ve dizleri yere koyup secde etmek)
• Ka’de-i Ahîre (Son oturuşta «Ettehiyyâtü»yü okuyacak kadar oturmak).

(Toplam: 6 + 5 + 4 + 3 + 2 + 12 = 32 Farz).

📖 Delil & Dayanak: Bakara 43; Mâide 6; Nisâ 103; Buhârî, Îmân, 1

Görsel Oluştur (1000x1000) 📋 Metni Kopyala

⚖️ Farz ve Müekked Vecibe

İslam alimleri tarafından Kur’an âyetleri ve sahih sünnetten derlenmiş, Müslümanın ahlaki ve ameli olgunluğunu temin eden 54 emir ve nehiy.

54 Farz, Müslümanın hem bireysel kulluğunda hem de toplumsal muamelatında dikkat etmesi gereken ahlaki ve fıkhi farzlar mecmuasıdır. Başlıcaları şunlardır:

1. Allah Teâlâ’yı bir bilip O’na hiçbir şeyi ortak koşmamak.
2. Helâlinden yemek ve içmek.
3. Abdest alıp namazları vaktinde kılmak.
4. Beş vakit namazı farz bilip ikame etmek.
5. Cünüplükten gusletmek.
6. Kişinin rızkına Allah’ın kefil olduğunu bilip tevekkül etmek.
7. Helâl ve temiz elbise giymek.
8. Hakk’a tevekkül edip kadere rıza göstermek.
9. Kanaatkâr olmak, meşru kazanca şükretmek.
10. Allah’ın nimetlerine şükretmek.
11. Kazâ ve kadere rıza göstermek.
12. Belâ ve musibetlere sabretmek.
13. Günahlara pişman olup tevbe ve istiğfar etmek.
14. İhlasla ibadet edip riyadan sakınmak.
15. Şeytanı ve nefsi düşman bilip hilelerine aldanmamak.
16. Kur’an-ı Kerim’i hüccet ve rehber tanımak.
17. Ölüme her an hazırlıklı olmak.
18. İyiliği emredip kötülükten nehyetmek (Emr-i bi’l-ma’rûf).
19. Gıybet etmemek ve gıybet dinlememek.
20. Anne ve babaya ihsan ve hürmette bulunmak.
21. Akrabayı gözetmek (Sıla-i rahim).
22. Emanete hıyanet etmemek.
23. Yalan söylememek, yalan yere yemin etmemek.
24. Allah’tan ve azabından korkmak.
25. Allah’ın rahmetinden ümit kesmemek.
26. Zekâtı ve öşrü vaktinde vermek.
27. Ramazan orucunu tutmak.
28. Hac farizasını yerine getirmek.
29. Kalbi haset, kibir ve kinden temizlemek.
30. Nefsin haram arzularına gem vurmak.

📖 Delil & Dayanak: Nahl 90; İsrâ 23-38; Hucurât 10-12; Mülk 2

Görsel Oluştur (1000x1000) 📋 Metni Kopyala

⚖️ Usûl-i Fıkıh Hükmü

Mükellef olan insanın bütün eylemlerini tasnif eden 8 şer’î hüküm: Farz, Vâcip, Sünnet, Müstehap, Mübah, Mekruh, Müfsid ve Haram.

İslam fıkhında ergenlik çağına ermiş akıl baliğ her Müslümana «mükellef» denir. Mükellefin yaptığı her iş dinen sekiz kategoriden birine girer:

1. FARZ: Dinen kesin delillerle (Kur’an ayeti veya mütevâtir sünnet) emredilen hükümlerdir. İnkâr eden dinden çıkar; terk eden azaba müstahak olur.
• Farz-ı Ayn: Her mükellefin bizzat yapması gereken farzlar (Namaz, oruç).
• Farz-ı Kifâye: Bir kısım Müslümanlar yaptığında diğerlerinin üzerinden kalkan farzlar (Cenaze namazı, ilim tahsili).

2. VÂCİP: Farz kadar kesin olmamakla birlikte kuvvetli delille emredilen hükümlerdir (Hanefi fıkhında: Vitir namazı, kurban kesmek, bayram namazları, fıtır sadakası). İnkâr eden küfre girmez ancak fâsık olur; terk eden günahkâr sayılır.

3. SÜNNET: Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) farz ve vacip dışında devamlı yaptığı veya teşvik ettiği fiillerdir.
• Müekkede Sünnet: Terk edilmeyen sünnetler (Sabah, öğle namazı sünnetleri).
• Gayr-ı Müekkede Sünnet / Müstehap: Bazen terk edilen sünnetler (İkindi ve yatsının ilk sünnetleri).

4. MÜSTEHAP / MENDUP: Yapılması sevap olan, terki günah olmayan güzel davranışlar (Nafile sadaka, kuşluk namazı).

5. MÜBAH: Dinen yapılması veya yapılmaması serbest bırakılan, sevap ya da günah içermeyen fiiller (Uyumak, meşru yiyeceklerden yemek).

6. MEKRUH: Dinen hoş karşılanmayan, çirkin bulunan fiiller.
• Tahrîmen Mekruh: Harama yakın mekruh (Güneş doğarken veya batarken namaz kılmak, başkasının kesinleşen pazarlığı üzerine pazarlık yapmak).
• Tenzîhen Mekruh: Helale yakın mekruh (Soğan-sarımsak yiyip camiye gitmek).

7. HARAM: Kesin delillerle açıkça yasaklanan fiiller (Zina, hırsızlık, içki, gıybet, faiz, adam öldürme). İnkâr eden dinden çıkar; işleyen cehennem azabını hak eder.

8. MÜFSİD: Başlanmış olan sahih bir ibadeti bozan ve geçersiz kılan şeyler (Namazda konuşmak, oruçluyken bilerek yemek yemek).

📖 Delil & Dayanak: İsrâ 36; En’âm 151-153; Mâide 90; Mecelle md. 1-20

Görsel Oluştur (1000x1000) 📋 Metni Kopyala

⚖️ Vâcip

Namazda yanılma, unutma veya dalgınlık sonucu vaciplerden birinin terk edilmesi veya geciktirilmesi halinde yapılan telafi secdesi.

Sehiv secdesi; namazın farzlarından birinin geciktirilmesi veya vaciplerinden birinin sehven (yanılarak) terki ya da geciktirilmesi durumunda namazı tamamlamak üzere yapılan secdedir.

NE ZAMAN VACİP OLUR?
1. Bir vâcibin unutularak terk edilmesi durumunda (Örn: Fatiha’dan sonra zamm-ı sûre okumayı unutmak, birinci oturuşta (ka’de-i ûlâ) oturmayı unutup üçüncü rekata kalkmak, vitir namazında kunut tekbirini unutmak).
2. Bir vâcibin veya farzın geciktirilmesi durumunda (Örn: Fatiha’yı iki kere okumak, rükûyu veya secdeyi tehir etmek).

NOT: Namazın bir farzı terk edilirse sehiv secdesiyle kurtarılamaz; namazın baştan kılınması gerekir!

SEHİV SECDESİ NASIL YAPILIR?
1. Son oturuşta yalnız «Ettehiyyâtü» okunur.
2. Sağ tarafa selam verilir (Sol tarafa selam verilmez).
3. «Allahu Ekber» denilerek secdeye varılır ve üçer defa «Sübhâne Rabbiye’l-a’lâ» denilir.
4. Baş kaldırılıp oturulur, tekrar «Allahu Ekber» denilerek ikinci secdeye gidilir.
5. İkinci secdeden sonra doğrulup oturulur; «Ettehiyyâtü, Allâhümme Salli, Allâhümme Bârik ve Rabbenâ» duaları baştan sona okunur.
6. Hem sağa hem sola selam verilerek namaz tamamlanır.

📖 Delil & Dayanak: Buhârî, Sehiv, 1-5; Müslim, Mesâcid, 85-98; Ebû Dâvûd, Salât, 191

Görsel Oluştur (1000x1000) 📋 Metni Kopyala