Kur'ân'da Nâsih ve Mensûh Meselesi: Hükmün Kaldırılması ve Tedrîcîlik Hikmeti

1. Giriş: Neshin Mahiyeti ve Teşrîî Hikmeti

Lügatte bir şeyi izale etmek veya nakletmek anlamına gelen nesh; ıstılahta şer'î bir hükmün, daha sonra gelen şer'î bir delille yürürlükten kaldırılmasıdır. Cenâb-ı Hak insan fıtratını gözeterek hükümleri bir anda değil, cemiyetin olgunlaşma seyrine göre tedrîcî olarak vaz'etmiştir.

2. İçki Yasağında Tedrîcîlik Örneği

Câhiliye toplumunda kökleşmiş olan içki alışkanlığı tek emirle değil, dört aşamalı bir pedagojiyle nihai haramlığa ulaştırılmıştır:

1. Hurma ve üzümden sarhoşluk veren içecek yapıldığının tespiti (en-Nahl, 16/67).
2. İçkide faydalar olsa da günahının faydasından çok daha büyük olduğunun bildirilmesi (el-Bakara, 2/219).
3. Sarhoşken namaza yaklaşılmasının yasaklanması (en-Nisâ, 4/43).
4. Şeytan ameli bir pislik olarak kesin surette yasaklanması (el-Mâide, 5/90-91).