Necmeddîn-i Dâye ve Mirsâdü'l-İbâd: Tasavvufta Sülûk Mertebeleri ve İnsân-ı Kâmil

1. Moğol İstilası Döneminde Bir İrfan Kalesi

Necmeddîn-i Râzî (Dâye) (ö. 654/1256), Hârizmşahlar ülkesinin Moğollar tarafından tarumar edilmesi üzerine Anadolu'ya sığınmış, Konya ve Sivas'ta Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ve Sadreddîn-i Konevî gibi manevi devlerle buluşmuştur. Başyapıtı Mirsâdü'l-İbâd'ı I. Alâeddin Keykubad'a ithaf etmiştir.

2. İnsanın Yaratılış Serüveni ve Emanet

Eser, mebde' bahsinde Âdem aleyhisselâmın balçığının kırk gün yoğrulmasını, meleklerin hayretini ve ilâhî aşk cevherinin insana tevdi edilişini benzersiz bir edebî üslupla tasvir eder. İnsan, mikro-kozmos (küçük evren) olarak kâinatın fihristidir.

3. Toplumsal Zümrelerin Sülûkü: Hükümdardan Çiftçiye

Mirsâdü'l-İbâd'ı diğer tasavvuf metinlerinden ayıran en orijinal taraf, zühd hayatını sadece tekkedeki dervişe hasretmemesidir. Eserde sultanların, vezirlerin, kadıların, tüccarların, sanatkârların ve çiftçilerin kendi mesleklerini adalet ve ihlasla icra ederek nasıl velayet derecesine ulaşabilecekleri tek tek anlatılır.