İslam Ansiklopedisi

et-Tabakātü'l-Kebîr, hicrî 3. asrın başında Muhammed b. Sa'd (ö. 230/845) tarafından telif edilmiştir. Eser; Hz. Peygamber'in (s.a.v.) sîreti ile başlar, ardından sahâbeyi Bedir harbine katılanlar, Habeşistan muhacirleri, Uhud ehli, Mekke fethinde İslâm'a girenler ve hanım sahâbîler olarak tabakalandırır.

Sahâbe ve tâbiînin günlük kıyafetleri, konuşma üslupları, ibadet hayatları ve vefat yerleri hakkında başka hiçbir kaynakta bulunmayan en eski canlı vesikadır.

Tâcü't-Tevârîh (Tarihlerin Tacı), III. Mehmed devri şeyhülislâmı ve Haçova Meydan Muharebesi'nin mânevî mimarı Hoca Sâdeddin Efendi (ö. 1008/1599) tarafından yazılmıştır. Osmanlı padişahlarının adalet, gaza ve fetih siyasetlerini klasik Osmanlı nesrinin en yüksek zarafetiyle tahlil eder.

Târîh-i Cevdet, Osmanlı medeniyetinin yetiştirdiği son büyük allâme Ahmet Cevdet Paşa tarafından kaleme alınmıştır. Paşa, İbn Haldun'un sosyolojik metodunu Osmanlı devletinin gerileme ve dönüşüm sancılarına tatbik ederek; Fransız İhtilali'nin İslâm dünyasına tesirlerini, yeniçeri isyanlarının perde arkasını ve devlet teşkilatındaki ahlakî çözülmeleri dâhiyâne bir vukûfiyetle tahlil etmiştir.

Büyük hadis hâfızı ve tarihçi Şemseddîn ez-Zehebî (ö. 748/1348), kaleme aldığı Târîhu'l-İslâm (52 Cilt) ve onun damıtılmış biyografik zübdesi olan Siyeru A'lâmi'n-Nübelâ (25 Cilt) ile İslâm medeniyetinin yetiştiği 40 bini aşkın âlim, halife, kumandan, şair ve mutasavvıfın portresini çizmiştir.

Zehebî, biyografileri aktarırken kuru bir övgüye kaçmamış; şahsiyetlerin faziletlerini teslim ederken zaaf ve hatalarını da insafla tenkit eden yüksek bir ilmî ahlak sergilemiştir.

Târîhu'r-Rusül ve'l-Mülûk (Milletler ve Hükümdarlar Tarihi), İslâm tarih yazıcılığının kurucusu ve müfessirlerin reisi Ebû Ca'fer Muhammed b. Cerîr et-Taberî (ö. 310/923) tarafından kaleme alınmış anıtsal bir şaheserdir. Bütün sonraki İslâm tarihçilerinin ana kaynağı olması hasebiyle 'Tarihin Babası' kabul edilir.

Eserin Metodolojisi ve Hususiyetleri

• İsnadlı Rivayet Metodu: Taberî, hadis usûlünü tarihe uygulayarak her bir tarihî hadiseyi sahâbe, tâbiîn ve ilk râvilere dayanan sened zincirleriyle nakletmiştir.
• Kozmoloji ve Peygamberler Kıssaları: Kâinatın yaratılışı, Hz. Âdem'den itibaren nebîlerin tebliğ mücadeleleri ve kadim İran, Rum ve Yemen krallarının vesikaları yer alır.
• Siyer ve Hulefâ-i Râşidîn: Asr-ı Saâdet, Ridde savaşları, fetihler, Cemel ve Sıffîn hadiseleri en ince ayrıntılarına kadar tahrîc edilmiştir.